Zamek Książ w Wałbrzychu to „perła Dolnego Śląska” i trzeci co do wielkości zamek w Polsce (po Malborku i Wawelu). Jest idealnym zwieńczeniem trasy śladem projektu Riese, ponieważ to właśnie pod tym barokowo-renesansowym kolosem kryją się najbardziej tajemnicze tunele.
Dla konesera architektury i historii Książ to fascynująca lekcja o tym, jak arystokratyczny przepych rodu Hochbergów zderzył się z brutalną inżynierią III Rzeszy.
Spis treści:
Historia Zamku Książ – 800 lat na skale nad przepaścią
Historia zamku sięga 1288 roku, kiedy książę Bołko I Surowy zbudował gotycki gród obronny na skalnym cyplu nad doliną rzeki Pełcznicy. Przez stulecia zamek przechodził z rąk do rąk – należał do Piastów śląskich, czeskich Podiebradów i wreszcie do rodu Hochbergów (później von Pless), którzy władali nim przez ponad 400 lat.
To właśnie Hochbergowie przekształcili średniowieczny zamek obronny w barokowo-rokokową rezydencję pełną przepychu. Każde pokolenie dorzucało coś od siebie – gotycka wieża, renesansowe loggie, barokowe sale, neoklasyczny portyk. Efektem jest fascynujący mięszanka stylów, która opowiada historię siedmiu wieków europejskiej architektury.
Najciekawszym rozdzialem historii zamku jest epoka Daisy von Pless (1873-1943) – angielskiej arystokratki, która wyszła za księcia Hansa Heinricha XV i próbowała odmówić świat na lepszy. Była uważana za jedną z najpiękniejszych kobiet Europy, prowadziła akcje charytatywne i bezskutecznie próbowała zapobiec I wojnie światowej. Jej pamiętniki są do dziś fascynującą lekturą.
Architektura: od baroku do nazistowskiej przebudowy
Zamek jest mieszanką stylów – od gotyku, przez renesans, aż po barok.
- Sala Maksymiliana: To najpiękniejsza sala barokowa na Śląsku. Jej złocenia, lustra i marmury reprezentują szczyt luksusu epoki.
- Apartamenty księżnej Daisy: Dowiesz się tu o niezwykłej historii Daisy von Pless, jednej z najpiękniejszych kobiet swojej epoki, która próbowała uczynić świat lepszym miejscem.
- Przebudowa wojenna: Zwróć uwagę na surowe, „ogołocone” z detali pokoje na piętrach – to ślad po nazistowskiej przebudowie, która miała przekształcić zamek w rezydencję dla Hitlera.
Zamek ma ponad 400 pomieszczeń i zajmuje powierzchnię prawie 15 000 metrów kwadratowych. Na zwiedzanie udostępniono kilka tras, każda ukazująca inny aspekt historii – od średniowiecznych piwnic po XIX-wieczne komnaty księżnej Daisy.
Podziemia Zamku Książ – projekt Riese
To bezpośrednia kontynuacja historii podziemnego miasta Osówka i Sztolni Walimskich.
- Trasa Podziemna: Pod zamkiem, na głębokości 50 metrów, wydrążono potężne tunele. W odróżnieniu od Walimia, tutaj ściany są w dużej mierze wybetonowane, co daje poczucie przebywania w futurystycznym bunkrze pod historycznym pałacem.
- Zagadka windy: Z dziedzińca zamkowego prowadzi szyb windy, który łączył pokoje Hitlera bezpośrednio z podziemiami – to jeden z najbardziej wymownych dowodów na militarne przeznaczenie obiektu.
Projekt Riese („Olbrzym”) to jeden z największych nierozwiązanych zagadek II wojny światowej. W latach 1943-1945 Naziści drążyli ogromne podziemne kompleksy w Górach Sowich, wykorzystując pracę więźniów z obozu Gross-Rosen. Nikt dokładnie nie wie, do czego te tunele miały służyć – kwatera główna Hitlera? Fabryka broni? Schowek na złoto? Do dziś odkryto zaledwie fragment całego kompleksu.
Podziemia pod Zamkiem Książ są dostępne jako oddzielna trasa zwiedzania (bilet: 30 zł normalny, 20 zł ulgowy). Trasa trwa około 45 minut i prowadzi korytarzami wybetonowanymi na gładko – kontrast między elegancją sal na górze a surową brutalnością podziemi jest wstrząsający.
Otoczenie: Palmiarnia i Stado Ogierów
Kupując bilet do Zamku, często masz w pakiecie wejście do tych dwóch miejsc:
- Palmiarnia: Zbudowana przez Jana Henryka XV dla swojej żony Daisy. Wyłożona jest twardą lawą z sycylijskiej Etny! To architektoniczny klejnot, w którym rośnie ponad 250 gatunków roślin. W kwietniu kwitnie tu magnolia, kamelia i rododendron – widok jest zjawiskowy.
- Stado Ogierów Książ: Znajduje się w dawnych przyzamkowych stajniach. To jedna z najpiękniejszych ujeżdżalni w Europie, wykonana w całości z modrzewiowego drewna. Można oglądać konie śląskie i wrocławskie, a dla chętnych organizowane są przejażdżki bryczką (około 25 zł za osobę).
Tarasy i ogrody zamkowe
Zamek Książ otaczają jedne z najpiękniejszych tarasów ogrodowych w Polsce. Historyczne ogrody rozciągają się na kilku poziomach, od dziedzińca głównego aż po dolinke Pełcznicy w dóle. W kwietniu tarasy zaczynają kwitnąć – żonkile, tulipany i krokusy tworzą kolorowe dywany na tle kamiennych murów.
Spacer po tarasach to też najlepszy sposób, żeby docenić położenie zamku. Książ stoi na skalnym cyplu 60 metrów nad doliną rzeczki Pełcznicy – widok z dolnych terasów na zamek „unoszący się” nad przepaścią to absolutny must-have każdego fotografa.
Informacje praktyczne (2026)
- Lokalizacja: ul. Piastów Śląskich 1, 58-306 Wałbrzych.
- Godziny: W kwietniu zamek jest otwarty od 9:00 do 18:00 (w weekendy do 19:00). Kasa zamyka się godzinę wcześniej.
- Bilety: Trasa reprezentacyjna: 35 zł normalny, 25 zł ulgowy. Podziemia (Riese): 30 zł / 20 zł. Bilet łączony (zamek + podziemia): 55 zł / 40 zł. Palmiarnia: 12 zł / 8 zł.
- Czas zwiedzania: Na zamek (trasa + podziemia + palmiarnia + tarasy) zaplanuj 3-4 godziny.
- Dojazd: Z Wrocławia: pociąg do Wałbrzycha (1,5 godz., około 25-35 zł) + autobus miejski 8 lub 38 pod zamek. Samochodem z Wroclawia około 80 km (1 godz. 15 min). Parking przy zamku: 10 zł za dzień.
- Gastronomia: Restauracja zamkowa serwuje przyzwoite obiady (25-45 zł za danie główne). W sezonie działa też kawiarnia na tarasie z widokiem na dolinę.
Dostępność dla podróżnika 50+
Zamek jest wyposażony w windę, choć spacer po tarasach ogrodowych i przejściach między kondygnacjami wymaga trochę chodzenia. Tarasy w kwietniu są już zazwyczaj ukwiecone i oferują najpiękniejsze kadry fotograficzne na bryłę zamku.
Podziemia Riese są dostępne schodami – nie ma windy na dół. Schody są szerokie i oświetlone, ale w sumie trzeba pokonać około 100 stopni w dół i tyle samo z powrotem. Temperatura w podziemiach to stałe 10-12°C – warto wziąć ciepłą bluzę nawet latem.
Trasa reprezentacyjna w zamku jest łatwiejsza – winda obsługuje większość kondygnacji, a sale są duże i dobrze oświetlone. Toalety na każdym piętrze.
Co warto zobaczyć w okolicy
Wałbrzych i Góry Sowie to prawdziwa kopalnia atrakcji (dosłownie i w przenośni):
- Podziemne Miasto Osówka (15 km) – największy kompleks projektu Riese, dostępny do zwiedzania z przewodnikiem.
- Sztolnie Walimskie (20 km) – kolejny fragment tajemniczych podziemi III Rzeszy.
- Podziemna Trasa Turystyczna w Kletnie (35 km) – Jaskinia Niedźwiedzia z kośćmi prehistorycznych zwierząt.
- Trzy podziemne perły Dolnego Śląska – nasz artykuł zbierzący najlepsze podziemne trasy w regionie.
- Polanica-Zdrój (40 km) – perła Kłodzkich uzdrowisk, idealna na odpoczynek po całym dniu zwiedzania.
Moja rada: Jeśli chcesz zobaczyć Zamek w pełnej krasie, udaj się na Punkt Widokowy (Skałka) na sąsiednim wzgórzu. To zaledwie 15-minutowy spacer z parkingu, a zobaczysz stamtąd panoramę zamku unoszącego się nad przepaścią – widok godny najlepszych europejskich rezydencji.
